OCET JABŁKOWY

Naukowe podstawy działania octu jabłkowego


Opracowane przez: Dr hab. n. med. prof. em. UM Annę Głowacką


1. Historia stosowania octu jabłkowego

Już w V w. p.n.e. Hipokrates, ojciec medycyny, zachwalał dobroczynne właściwości octu jabłkowego w leczeniu wielu chorób człowieka. Leczył nim owrzodzenia, dolegliwości występujące u ludzi związane z trawieniem, a także często zalecał picie octu jabłkowego z miodem chorym na kaszel i przeziębienie. Wzmianki o leczniczym działaniu octu jabłkowego znaleziono przed kilkunastu wiekami w egipskich papirusach, zapiskach Starożytnych Rzymian, a nawet w Starym Testamencie.

Z dobroczynnych właściwości leczniczych octu jabłkowego korzystała egipska królowa Kleopatra. Aby zadbać o swoją urodę kąpała się nie tylko w mleku kozim, ale również w wodzie z dodatkiem octu jabłkowego. W starożytności ocet jabłkowy stosowany był m.in. do: pobudzenia krążenia, oczyszczania wątroby, oczyszczania krwi i węzłów chłonnych, a także do wspomagania odporności na infekcję i poprawę sił witalnych. Ocet jabłkowy stosowano jako środek ułatwiający trawienie, zwłaszcza przy spożywaniu ciężkostrawnych potraw.

Wielu lekarzy w XVII XVIII w. używało octu jabłkowego do leczenia cukrzycy, a także w bólach żołądka i zatruciach pokarmowych. W medycynie ludowej w Polsce ocet jabłkowy od dawna był znany jako specyfik do cucenia omdlałych osób, wykorzystywany również jako środek na:

– polepszenie trawienia,
– zgagę,
– łagodzenie nudności,
– przeziębienie i grypę,
– poprawę stanu skóry i włosów (1, 2, 3, 4).

2. Charakterystyka octu jabłkowego
Ocet jabłkowy powstaje na bazie fermentacji jabłkowej. Proces otrzymywania octu jabłkowego polega na dodaniu do rozdrobnionych jabłek drożdży, które przekształcają cukier zawarty w jabłkach w alkohol. Alkohol dzięki działaniu bakterii kwasu octowego zostaje przekształcony w ocet jabłkowy. Dobry ocet jabłkowy powinien zawierać tzw. „matkę octu”, czyli substancję złożoną z celulozy i bakterii kwasu octowego, która odpowiada za jego mętność.
Głównym czynnym składnikiem octu jabłkowego jest kwas octowy. W occie jabłkowym występują również:

– enzymy,
– aminokwasy,
– związki polifenolowe (kwas galusowy, katechiny, epikatechiny),
– kwas chlorogenowy, kawowy, kumarynowy, mlekowy, cytrynowy,
– witaminy: A, z grupy B (B1, B2, B3, B5, B6, B9 – kwas foliowy), C i E,
– pierwiastki: potas, sód, krzem, magnez, fluor, żelazo, miedź,
– pektyny.

Pektyny są jednym z ważnych składników octu jabłkowego (1,0-1,5%). Dla ludzi pod względem odżywczym są ciałami balastowymi. Poprawiają procesu trawienia i pełnią szereg istotnych funkcji dla zdrowia człowieka, m.in.:
– obniżają poziom cholesterolu we krwi,
– poprawiają stan ścian naczyń krwionośnych,
– zapobiegają miażdżycy i nadciśnieniu.

Ocet jabłkowy ma żółto-brązową barwę i jest lekko mętny. Wyróżnia go charakterystyczny kwaśny smak i zapach jabłek.

3. Właściwości octu jabłkowego

Niektóre dobroczynne właściwości działania octu jabłkowego na zdrowie człowieka zostały potwierdzone naukowo dopiero w XX XXI w. (6, 7, 8).

Lecznicze właściwości octu jabłkowego dotyczą wielu aspektów ludzkiego organizmu:

1. Reguluje poziom glukozy, zmniejsza stężenie glukozy we krwi i zwiększa wrażliwość komórek na insulinę (u pacjentów obserwuje się duże 30 40% obniżenie poziomu glukozy i insuliny we krwi).
Ocet jabłkowy jest polecany w diecie osób ze stanem przedcukrzycowym, cukrzycą, insulinoopornością i wszelkimi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Za działanie hipoglikemiczne octu jabłkowego odpowiada zawarty w nim kwas octowy.
Kwas octowy działa wielokierunkowo i odpowiada aktywności trzech rodzajów leków stosowanych w leczeniu cukrzycy: spowalnia wchłanianie cukru z pożywienia do krwi oraz spowalnia rozkład skrobi do cukrów prostych (analogicznie jak lek akarboza), zmniejsza glikemię poposiłkową i zwiększa wrażliwość komórek na insulinę (analogicznie jak lek metformina) a przyjmowany przed snem ocet jabłkowy obniża poziom glukozy na czczo, co sugeruje, że zwiększa wydzielanie insuliny (analogicznie jak lek nateglinid).
U osób zdrowych po podaniu 50 g sacharozy i 60 ml octu jabłkowego nie stwierdzono istotnej zmiany poziomu glukozy we krwi , natomiast wydzielanie insuliny zmniejszyło się o 20% względem podania samej sacharozy.

2. Spala tłuszcz – pomaga w zredukowaniu masy ciała. Badania przeprowadzone w Japonii wykazały, że po 12 tygodniach przyjmowania octu jabłkowego masa ciała, BMI, trzewna powierzchnia tłuszczu oraz obwód w talii były znacząco niższe.
Ocet jabłkowy wspomaga odchudzanie, ponieważ reguluje poziom glukozy we krwi i zmniejsza wydzielanie insuliny, co prowadzi do zmniejszenia masy ciała. Dodanie octu jabłkowego do posiłku zwiększa uczucie sytości, ale mechanizm tego działania nie jest dokładnie wyjaśniony.

3. Zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy i nadciśnienia.
Choroby układu krążenia (choroby serca, naczyń krwionośnych i udary mózgu) są obecnie najczęstszą przyczyną śmierci.
Dotychczasowe badania przeprowadzone na szczurach wykazały, że podawanie octu jabłkowego obniża poziom cholesterolu i trójglicerydów. Ocet jabłkowy zawiera silny przeciwutleniacz – kwas chlorogenowy, który ochrania cząsteczki cholesterolu LDL przed utlenianiem, co zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy naczyń krwionośnych. Wykazano również w badaniach, że wzbogacenie diety szczurów octem jabłkowym powoduje znaczne zmniejszenie u nich skurczowego ciśnienia krwi (o 20 mm Hg) w porównaniu do osobników, u których w diecie zamiast octu zastosowano wodę dejonizowaną.
Brakuje badań naukowych, które potwierdziłyby hipotensyjne działanie octu jabłkowego u ludzi. Jego regularne stosowanie mogłoby wpływać na zmniejszenie ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, o czym mówi medycyna ludowa.

4. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne.
Kwas octowy, główny składnik octu jabłkowego działa antybakteryjnie i antyseptycznie. Ocet jabłkowy był tradycyjnie wykorzystywany do czyszczenia różnych powierzchni (łazienkowych, kuchennych) i ich odkażania, leczenia grzybicy paznokci, zwalczania wszy, brodawek i infekcji ucha. Wiele z tych zastosowań nie znalazło potwierdzenia w badaniach naukowych.
Ocet jabłkowy hamuje namnażanie bakterii chorobotwórczych, ale dopiero w dużych stężeniach, które mogą uszkadzać skórę człowieka, np. roztwór 2% kwasu octowego o pH = 2 jest skuteczny w leczeniu zapalenia ucha środkowego, jednak może podrażniać skórę.
Jego właściwości przeciwbakteryjne mogą być również wykorzystane przy bólu gardła, anginie i zapaleniu migdałków.
Poleca się płukać gardło mieszaniną wody z octem w proporcjach 1/3 szklanki octu uzupełnionej do pełna letnią przegotowaną wodą tak często, jak to potrzebne (5, 6, 7, 8).

5. Niweluje refluks i zgagę.
Następstwem choroby refluksowej przełyku są dolegliwości o typie zgagi, często objawy nieprawidłowo zakwaszonego żołądka. Prawidłowo zakwaszony żołądek (pH = 1,5-2,5) jest konieczny do właściwego trawienia pokarmów, w tym białek. Ocet jabłkowy zakwasza w organizmie jedynie żołądek, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego niezbędnego do prawidłowego trawienia białek. Jest on fenomenem natury, ma właściwości alkalizujące, ale może jednocześnie odkwaszać organizm i zakwaszać żołądek. Można refluksowi zaradzić, przyjmując codziennie jedną łyżkę stołową niefiltrowanego octu jabłkowego rozpuszczonego w jednej szklance wody przed lub w trakcie posiłku.
Natomiast pektyna zawarta w occie jabłkowym może łagodzić skurcze jelit.

6. Pomocny przy zatkanych zatokach.
Ocet jabłkowy rozrzedza i zmniejsza ilość śluzu w organizmie, pomagając oczyścić zatoki. Zawarte w occie witaminy: E, B1, B2, pierwiastki: wapń i magnez wspomagają oczyszczenie zatok i leczenie stanu zapalnego.
Zaleca się przyjmować jedną łyżkę stołową octu jabłkowego rozpuszczonego w jednej szklance letniej wody 3x dziennie do ustąpienia infekcji.
Kobiety w ciąży lub karmiące piersią nie mogą stosować octu doustnie. Inną formą zastosowania octu do udrażniania zatok są inhalacje, bezpieczne dla kobiet w ciąży i dzieci. Do inhalacji należy zastosować pół szklanki wody i pół szklanki octu jabłkowego. Ocet wymieszać z wodą i podgrzewać kilka minut, gdy zacznie parować roztwór, przeprowadzić inhalację 2 3x dziennie, przez kilka dni.

7. Wykazuje korzystne działanie na włosy, skórę i stan jamy ustnej.
Ocet jabłkowy można stosować na włosy jako odżywkę, pomaga on usunąć nagromadzone we włosach środki pielęgnacyjne i przywrócić naturalne pH skóry oraz nadać włosom blask.
Ocet jabłkowy może stanowić dezodorant do stóp, jego wcieranie w skórę stóp może wyeliminować bakterie i usunąć nieprzyjemny zapach.
Również może być stosowany jako płyn łagodzący podrażnienia skóry po goleniu i jako tonik do twarzy dla kobiet, wykorzystując do tego 50% wodny roztwór octu.
Ponieważ ocet jabłkowy zawiera wiele witamin i pierwiastków doskonale zapobiega starzeniu się skóry.
Drobne zmarszczki wokół oczu, ust i na czole można zminimalizować za jego pomocą. Zmarszczki mimiczne staną się mniej widoczne a przy regularnym stosowaniu znikną bez śladu po zastosowaniu z niego okładów. Należy sporządzić roztwór: wymieszać 5 łyżek octu w pół litra zimnej wody mineralnej, zamoczyć wacik kosmetyczny i położyć w miejscu zmarszczek. Po 10 minutach zdjąć kompres i opłukać skórę letnią wodą (1). Również ocet jabłkowy działa na różne inne dolegliwości skórne, np. ukąszenia owadów, poparzenia słoneczne. Można go stosować w rozcieńczeniu 10% bezpośrednio na skórę lub w kąpieli w wannie (roztwór 0,5%). Płukanie jamy ustnej rozcieńczonym 5% wodnym roztworem octu jabłkowego może ograniczyć nieświeży oddech i wybielić zęby.

8. Inne zastosowania octu jabłkowego. Ponieważ ocet jabłkowy wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, może być stosowany jako naturalny konserwant chroniący pożywienie przed zepsuciem. Jest on również jednym z najlepszych naturalnych środków do usuwania pestycydów i bakterii ze świeżych warzyw i owoców. W tym celu stosuje się 10% wodny roztwór octu jabłkowego.
Warzywa lub owoce (z wyjątkiem jagód) umieszcza się w przygotowanym roztworze a po kilkunastu minutach płucze się w czystej wodzie.
Ocet jabłkowy wykorzystuje się także do czyszczenia srebra, mosiądzu, brązu i miedzi.
Coraz więcej dietetyków poleca pacjentom spożywanie octu jabłkowego jako suplementu diety ze względu na jego właściwości lecznicze. Dla osób, które mają problemy z żołądkiem picie octu jabłkowego nie jest wskazane, ale zalecane jest natomiast stosowanie kapsułek zawierających ocet. Ocet jabłkowy w kapsułkach zachowuje swoje właściwości i jest bezpieczny dla żołądka (9, 10, 11, 12).
LITERATURA (ZOBACZ)
1. Rokicki P. – https://www.doz.pl > a1411 – Ocet jabłkowy w kosmetyce i nie tylko (dostęp 18.10.2019 r.).
2. Żytowska A.: Ocet jabłkowy: właściwości i leczenie. https://www.poradnikzdrowie.pl > diety-i-zywienie > odchudzanie > ocet-j… (dostęp 18.10.2019 r.).
3. Bielecki K.: Praktyczne zastosowanie kwasów organicznych w regulacji zaburzeń wydzielania żołądkowego u pacjentów z chorobami górnego odcinka przewodu pokarmowego – badania obserwacyjne. Medycyna Rodzinna 1/2011.
4. Kempa A.: Ocet jabłkowy. Rada: Rolnictwo. Aktualności, Doradztwo, Analizy. Miesięcznik Wojskowego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Bratoszewicach, 2014.
5. https://zywienie.abczdrowie.pl > ocet-jablkowy-korzysci-i-zastosowanie (dostęp 19.10.2019 r.).
6. bonavita.pl/ocet-jablkowy-niezwykle-wlasciwosci-i-zastosowanie-w-leczeniu (dostęp 19.10.2019 r.).
7. https://dietetycy.org.pl > ocet-jablkowy-i-jego-wlasciwosci (dostęp 19.10.2019 r.).
8. https://polish.mercola.com > articles > ocet-jablkowy-korzysci-i-zastosowanie (dostęp 19.10.2019 r.).
9. oczymlekarze.pl/profilaktyka-i-leczenie/3519 – ocet jabłkowy – panaceum z kuchennej szafki, profilaktyka i leczenie (dostęp 19.10.2019 r.).
10. Cal Orey – Uzdrawiająca moc octu – sekrety octu jabłkowego oraz wszystkich innych, Vital, Białystok 2013 (dostęp 19.10.2019 r.).
11. Tuliszka Ewa – www.wodr.poznan.pl – ocet jabłkowy dla zdrowia (dostęp 20.10.2019 r.).
12. arturtopolski.pl – Niezwykle skuteczna i tania kuracja octem jabłkowym. Sprawdź jakie ma działanie (dostęp 20.10.2019 r.).
العربية简体中文DeutschPolskiEnglishРусскийEspañol